Hemoroidal Hastalık (Basur, Mayasıl)

Hemoroidal Hastalık Nedir?

Hemoroidler, anal kanal içinde herkeste doğal olarak bulunan damar yastıkçıklarıdır. Bu yapılar:

• Anal kanalın kapanmasına yardımcı olur
• Gaz, sıvı ve katı dışkıyı ayırmada rol oynar
• Ani basınç değişikliklerinde tampon görevi görür

Hastalık, bu damar yastıkçıklarının çeşitli nedenlerle genişlemesi, sarkması, kanamaya başlaması veya iltihaplanması sonucunda ortaya çıkar.

Hemoroid Türleri

Hemoroidler yerleşim yerine göre iki ana türe ayrılır:

İç Hemoroidler (İnternal Hemoroidler)

• Anüsün iç kısmında, dentate çizginin üzerinde yerleşir
• Genellikle ağrısızdır (his sinirleri yok)
• Klasik belirti: Parlak kırmızı kanama
• İlerleyen evrelerde anüsten dışarı çıkabilir
• 4 evreye ayrılır

Dış Hemoroidler (Eksternal Hemoroidler)

• Anüsün dış kısmında, dentate çizginin altında yerleşir
• Cilt ile örtülüdür
• Çok ağrılı olabilir (cilt sinirleri var)
• Pıhtılaşma (tromboz) gelişebilir
• Anüs çevresinde şişlik olarak fark edilir

Karışık Hemoroidler

Hem iç hem dış hemoroidlerin birlikte bulunduğu durumdur.

İç Hemoroidlerin Evrelemesi

İç hemoroidler dört evreye ayrılır:

Evre 1

• Hemoroidler anüs içindedir
• Dışarı çıkmaz
• Genellikle dışkılama sırasında kanama ile fark edilir
• Konservatif tedaviye iyi yanıt verir

Evre 2

• Dışkılama sırasında anüsten dışarı çıkar
• Kendiliğinden geri çekilir
• Kanama yaygın görülür
• Konservatif veya minimal invaziv tedavi

Evre 3

• Dışkılama sırasında anüsten dışarı çıkar
• Parmakla geri itilmesi gerekir
• Hijyen sorunları başlar
• Genellikle cerrahi tedavi düşünülür

Evre 4

• Hemoroidler sürekli anüs dışındadır
• Geri itilemez
• Şikayetler şiddetlenir
• Cerrahi tedavi gerektirir

Hemoroidal Hastalığın Nedenleri

Hemoroidlerin oluşumunda anal kanalda artan basınç rol oynar.

Ana Nedenler

• Kronik kabızlık ve ıkınma: En sık neden
• Uzun süreli ishal
• Hamilelik ve doğum: Karın içi basınç artışı
• Uzun süreli oturma: Şoför, ofis çalışanları
• Ağır kaldırma
• Düşük lifli beslenme
• Yetersiz sıvı tüketimi

Risk Faktörleri

• Yaş: 45-65 yaş arası en sık görülür
• Aile öyküsü: Genetik yatkınlık
• Obezite: Karın içi basınç artar
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Kronik öksürük
• Karaciğer hastalıkları (siroz, portal hipertansiyon)
• Anal cinsel ilişki
• Sürekli tuvalette uzun süre oturma
• Yaşlanma ile bağ dokusunun zayıflaması

Hemoroidal Hastalığın Belirtileri

İç Hemoroidlerin Belirtileri

• Parlak kırmızı kanama: En sık belirti
• Tuvalet kağıdında, dışkı üzerinde veya klozette kan
• Anal bölgede dolgunluk hissi
• Dışkılama sonrası tam boşalmama hissi
• Anüsten dışarı çıkan kitle (3-4. evrede)
• Mukus akıntısı
• Kaşıntı ve tahriş

Dış Hemoroidlerin Belirtileri

• Anüs çevresinde şişlik veya kitle
• Şiddetli ağrı (özellikle trombozda)
• Cilt tahrişi
• Otururken rahatsızlık
• Hijyen güçlüğü

Tromboze (Pıhtılı) Hemoroid

Dış hemoroidde damar içinde pıhtı oluşumudur:

• Aniden başlayan şiddetli ağrı
• Anüs çevresinde sert, mor renkli şişlik
• Yürürken ve otururken artan ağrı
• Acil müdahale gerekebilir
• İlk 48-72 saatte cerrahi boşaltma faydalıdır

Acil Değerlendirme Gerektiren Durumlar

• Bol miktarda kanama
• Şiddetli, geçmeyen ağrı
• Ateşle birlikte hassasiyet
• Geri itilemeyen ve siyahlaşmış hemoroid
• Halsizlik ve baş dönmesi (kan kaybına bağlı)

Tanı Yöntemleri

Tıbbi Öykü ve Muayene

Tanının temelidir:

• Şikayetlerin detaylı değerlendirilmesi
• Kanama özellikleri (renk, miktar, sıklık)
• Bağırsak alışkanlıkları
• Beslenme öyküsü
• Aile öyküsü

Fizik Muayene

• Görsel muayene: Anüs çevresinin değerlendirilmesi
• Parmakla rektal muayene: İç hemoroidleri ve diğer patolojileri saptamada
• Dış hemoroidlerin ve tromboz durumunun değerlendirilmesi

Anoskopi

• Anal kanalın doğrudan görüntülenmesi
• İç hemoroidlerin değerlendirilmesi
• Diğer patolojilerin (fissür, fistül) tespiti
• Hızlı ve güvenli yöntem

Rektosigmoidoskopi/Kolonoskopi

Bazı durumlarda alt sindirim sisteminin daha kapsamlı incelenmesi gerekir:

• 45-50 yaş üzerinde
• Aile öyküsünde kolorektal kanser varsa
• Atipik kanama özellikleri
• Anemi varlığı
• Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik
• Kilo kaybı

Bu durumlarda kolorektal kanser ve diğer ciddi hastalıkları dışlamak için gerekli olabilir.

Laboratuvar Testleri

• Tam kan sayımı (anemi araştırması)
• Demir düzeyi
• Pıhtılaşma testleri (cerrahi öncesi)

Hemoroidal Hastalık Tedavisi

Tedavi yaklaşımı hemoroidin evresine, şikayetlere ve hastanın genel durumuna göre belirlenir. Aşamalı bir yaklaşım izlenir.

Konservatif Tedavi (İlk Basamak)

Evre 1-2 hemoroidlerde ve hafif şikayetlerde uygulanır.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

• Lifli yiyecek tüketimi: Günde 25-30 g
• Bol sıvı tüketimi: Günde 2-2.5 litre su
• Düzenli egzersiz: Bağırsak hareketlerini destekler
• Tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesi
• Aşırı ıkınmadan kaçınma
• Uzun süre tuvalette oturmamak
• Sağlıklı kilo kontrolü

Sıcak Oturma Banyoları (Sitz Banyo)

• Günde 2-3 kez, 10-15 dakika
• Ilık (sıcak değil) su
• Anal sfinkter kasını gevşetir
• Kan dolaşımını artırır
• Ağrı ve kaşıntıyı azaltır

İlaç Tedavisi

• Lif takviyeleri: Psyllium, metilselüloz
• Dışkı yumuşatıcılar: Laktüloz
• Venotonik ilaçlar: Diosmin, hesperidin (damar tonusunu güçlendirir)
• Topikal kremler ve pomatlar: Lokal anestezikler, kortikosteroidler, fenilefrin
• Anal supozituvarlar: Lokal etkili
• Ağrı kesiciler: Gerektiğinde

Ofis İçi (Minimal İnvaziv) Tedaviler

Evre 1-3 hemoroidlerde, konservatif tedaviye yanıt vermeyen vakalarda uygulanır.

Lastik Bant Ligasyonu (Bant Uygulaması)

En yaygın uygulanan ofis içi yöntemdir:

• Hemoroidin tabanına özel bir lastik bant yerleştirilir
• Kan akımı kesilir, doku düşer
• Anestezi gerektirmez
• 5-10 dakika sürer
• Tek seansta veya bölünmüş seanslarda yapılır
• Başarı oranı %70-90
• Hafif ağrı ve kanama olabilir

Skleroterapi (Sertleştirici Madde Enjeksiyonu)

• Hemoroide kimyasal madde enjekte edilir
• Damar yapısı küçülür
• Evre 1-2'de etkili
• Kanama riski olanlarda tercih edilebilir
• Tekrarlanabilir

İnfraruj Koagülasyon

• Kızılötesi ışın ile hemoroidin küçültülmesi
• Küçük hemoroidlerde etkili
• Ağrısız bir yöntemdir
• Birden fazla seans gerekebilir

Lazer Hemoroidoplasti (LHP)

Modern, minimal invaziv bir yöntemdir:

• Lazer fiber hemoroidin içine yerleştirilir
• Damar yapısı içten kontrole edilir
• Cilt ve mukoza korunur
• Daha az ağrı
• Hızlı iyileşme (1 hafta)
• Düşük komplikasyon
• Evre 2-3'te etkili

Hemoroid Arter Ligasyonu (HAL/THD)

Doppler ultrason rehberliğinde:

• Hemoroidi besleyen arterler bağlanır
• Kanama kontrolü
• Cerrahiden daha az ağrılı
• Sfinkter koruyucu
• Başarı oranı %70-90

Cerrahi Tedaviler

İleri evre hemoroidlerde (Evre 3-4) veya diğer tedavilere yanıt vermeyen vakalarda uygulanır.

Hemoroidektomi (Klasik Cerrahi)

Hemoroidin cerrahi olarak çıkarılmasıdır:

Milligan-Morgan Tekniği (Açık Hemoroidektomi)

• Hemoroid eksize edilir, yara açık bırakılır
• En sık uygulanan yöntem
• Yüksek başarı oranı
• Düşük nüks (%2-5)
• İyileşme süresi: 3-4 hafta
• Ameliyat sonrası ağrı belirgin

Ferguson Tekniği (Kapalı Hemoroidektomi)

• Hemoroid eksize edilir, yara dikilerek kapatılır
• Daha az ağrı
• Hızlı iyileşme

Stapler Hemoroidopeksisi (PPH)

• Özel bir alet (stapler) ile dolaşan dokunun çıkarılması
• Hemoroid yukarı çekilir
• Daha az ameliyat sonrası ağrı
• Hızlı iyileşme
• Evre 3-4'te etkili
• Belirli vakalarda nüks riski yüksek olabilir

Lazer Hemoroidoplasti (Cerrahi LHP)

• Geniş ve kanlanmış hemoroidlerde
• Daha az ağrı, hızlı iyileşme
• Sfinkter koruyucu

Trombozе Dış Hemoroid Tedavisi

Akut tromboze dış hemoroid çok ağrılıdır. Tedavi yaklaşımı:

İlk 48-72 Saat İçinde

• Cerrahi boşaltma (insizyon ve drenaj): En etkili yaklaşım
• Lokal anestezi ile
• Pıhtı çıkarılır
• Hızlı rahatlama sağlar

72 Saat Sonra

• Konservatif tedavi yeterlidir
• Sıcak oturma banyoları
• Ağrı kesiciler
• Topikal pomatlar
• Doku kendiliğinden iyileşir (1-2 hafta)

Ameliyat Sonrası Süreç

İlk Günler

• Ağrı kontrolü önemli (en zorlu dönem)
• Sıcak oturma banyoları (günde 3-4 kez)
• Yara temizliğine özen
• Bol sıvı ve lifli beslenme
• Dışkı yumuşatıcı kullanımı
• İlk dışkılama korkulu olabilir, ancak yumuşak dışkı önemlidir

İlk Hafta

• Hafif aktivitelere dönüş
• Uzun süreli oturmaktan kaçınma
• Yumuşak yastık kullanılabilir

İlk Ay

• Spor 3-4 hafta sonra
• Cinsel yaşam 2-3 hafta sonra
• Ağır kaldırma 4-6 hafta yasak
• Tam iyileşme 4-6 hafta

Olası Komplikasyonlar

Erken Komplikasyonlar

• Kanama
• İdrar retansiyonu (yapamama)
• Yara enfeksiyonu
• Şiddetli ağrı
• Anal sfinkter spazmı

Geç Komplikasyonlar

• Anal stenoz (daralma)
• Gaz veya dışkı inkontinansı (nadir)
• Anal fissür
• Hemoroidin tekrarlaması (%5-10)
• Cilt etiketleri (skin tag)

Hemoroidal Hastalıktan Korunma

Hemoroidlerin büyük çoğunluğu yaşam tarzı değişiklikleri ile önlenebilir.

Beslenme

• Lif tüketimini artırma: Tam tahıllar, sebze, meyve, baklagiller
• Bol sıvı tüketimi: Günde 2-2.5 litre
• Acı ve baharatlı yiyeceklerin azaltılması
• Düzenli ve dengeli öğünler
• Alkol tüketimini sınırlama
• Kahve tüketimini ayarlama

Tuvalet Alışkanlıkları

• Tuvalet ihtiyacının ertelenmemesi
• Tuvalette aşırı uzun süre oturmamak (3-5 dakika)
• Aşırı ıkınmadan kaçınma
• Telefon veya gazete ile dikkat dağıtmama
• Tuvalet sonrası nazik temizlik
• Sert tuvalet kağıdından kaçınma

Yaşam Tarzı

• Düzenli egzersiz (yürüyüş, yüzme)
• Sağlıklı kilo kontrolü
• Uzun süreli oturmaktan kaçınma
• Sigara bırakma
• Stres yönetimi

Hijyen

• Anal bölgenin nazikçe temizlenmesi
• Yumuşak ıslak mendil kullanımı
• Sıcak oturma banyoları (şikayet varsa)
• Pamuklu iç çamaşır

Hamilelikte Özel Önlemler

• Yeterli lif ve sıvı tüketimi
• Hafif egzersiz (yürüyüş)
• Sol yana yatma
• Kabızlığın önlenmesi
• Doktor önerisi ile topikal tedaviler