Meme Hastalıkları

Meme Anatomisi ve İşlevi

Meme; süt üretimi yapan lobüller, süt kanalları, yağ dokusu, bağ dokusu ve lenf damarlarından oluşan kompleks bir organdır. Temel görevi süt üretimi ve emzirmedir. Meme yapısı kadınların hayatı boyunca; ergenlik, hamilelik, emzirme ve menopoz dönemlerinde önemli değişiklikler gösterir.

Meme Hastalıkları Sınıflandırması

Meme hastalıkları iyi huylu ve kötü huylu olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

İyi Huylu Meme Hastalıkları

Fibrokistik Meme Değişiklikleri

Memedeki en yaygın iyi huylu durumdur. 30-50 yaş arası kadınlarda sık görülür. Memede kistler ve sıkı dokular oluşur, adet döneminde ağrı artabilir. Kanser riskini artırmaz.

Meme Kistleri

İçi sıvı dolu kese yapılarıdır. Genellikle yumuşak ve hareketli, ağrılı veya ağrısız olabilir. Ultrason ile kolayca tanınır. Büyük kistler iğne ile boşaltılabilir.

Fibroadenom

Genç kadınlarda (20-30 yaş) en sık görülen iyi huylu kitledir. Sert, yuvarlak, hareketli ve ağrısızdır. Yavaş büyür. Bazı vakalarda cerrahi ile çıkarılır.

Meme Apsesi

Genellikle emziren kadınlarda görülen iltihaplı kitledir. Ağrı, kızarıklık ve sıcaklık vardır. Drenaj ve antibiyotik tedavisi gerektirir.

İntraduktal Papillom

Süt kanallarında oluşan küçük, iyi huylu tümörlerdir. Meme başından kanlı veya berrak akıntı yapar. Genellikle cerrahi ile çıkarılır.

Mastit (Meme İltihabı)

Meme dokusunun iltihaplanmasıdır. Emzirme döneminde sık görülür. Ağrı, şişlik ve kızarıklık ile seyreder. Antibiyotik tedavisi ile iyileşir.

Kötü Huylu Meme Hastalıkları (Meme Kanseri)

Meme kanseri kadınlarda en sık görülen kanser türüdür.

Duktal Karsinom İn Situ (DCIS)

Süt kanallarında sınırlı, evre 0 kanserdir. Çevre dokuya yayılmamıştır. Yüksek iyileşme oranına sahiptir.

İnvaziv Duktal Karsinom

En sık görülen meme kanseri türüdür (%70-80). Süt kanalından çıkıp çevre dokuya yayılmıştır.

İnvaziv Lobüler Karsinom

Lobüllerden başlar. Tüm meme kanserlerinin %10-15'ini oluşturur.

Diğer Türler

• Triple Negatif Meme Kanseri: Hormon reseptörü ve HER2 negatif, daha agresif
• HER2 Pozitif Meme Kanseri: Hedefli tedavi seçenekleri mevcut
• İnflamatuar Meme Kanseri: Nadir ancak agresif
• Paget Hastalığı: Meme başında özel bir form

Meme Hastalıklarının Belirtileri

Sık Görülen Belirtiler

• Memede yeni gelişen kitle veya sertlik
• Meme boyutunda veya şeklinde değişiklik
• Meme cildi renginde değişiklik veya portakal kabuğu görünümü
• Cilt çekilmesi veya çukurlaşma
• Meme başında çekilme veya yön değiştirme
• Meme başından kanlı veya berrak akıntı
• Memede veya koltuk altında ağrı

Acil Değerlendirme Gerektiren Belirtiler

• Meme cildinde aniden gelişen kızarıklık ve şişlik
• Koltuk altında sertleşmiş lenf bezleri
• Meme başında yara veya kabuk
• Kemik ağrıları (yaygın hastalık belirtisi)

Meme Kanseri Risk Faktörleri

Değiştirilemeyen Risk Faktörleri

• Cinsiyet: Kadınlarda çok daha sık
• Yaş: 50 yaş üzeri risk artar
• Aile öyküsü: Birinci derece akrabalarda meme kanseri
• Genetik mutasyonlar: BRCA1, BRCA2 gen mutasyonları
• Erken menarş: 12 yaşından önce adet görme
• Geç menopoz: 55 yaşından sonra menopoz

Değiştirilebilir Risk Faktörleri

• Aşırı kilo ve obezite (özellikle menopoz sonrası)
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Alkol tüketimi ve sigara kullanımı
• Uzun süreli hormon replasman tedavisi
• Doğum yapmamış olmak veya geç doğum
• Emzirme süresinin kısa olması

Tanı Yöntemleri

Kendi Kendine Meme Muayenesi (KKMM)

Her ay aynı dönemde yapılan kişisel muayenedir. Adet bittikten 5-7 gün sonra, menopoz sonrası kadınlarda ayın sabit bir gününde yapılır. Hem gözle hem elle muayene içerir. Anormal değişiklikleri erken fark etmek için önemlidir.

Klinik Meme Muayenesi

Hekim veya hemşire tarafından yapılan profesyonel muayenedir. Yıllık fiziki muayenenin parçasıdır.

Görüntüleme Yöntemleri

Mamografi

Memenin düşük dozda röntgen görüntülemesidir. 40 yaş üzeri kadınlarda tarama amaçlı kullanılır. Sayısal mamografi günümüzde standarttır. 3D mamografi (tomosentez) daha detaylı görüntü sunar.

Meme Ultrasonografisi

Yoğun memeli kadınlarda ve genç kadınlarda etkilidir. Kistik ve solid kitleyi ayırt edebilir. İğne biyopsisinde rehberlik sağlar.

Meme MR

Yüksek riskli kadınlarda tarama, kanser yaygınlığının değerlendirilmesi ve silikon implantlı meme değerlendirmesinde kullanılır.

Biyopsi

Şüpheli kitlelerden doku örneği alınarak yapılan kesin tanı yöntemidir.

• İnce İğne Aspirasyon Biyopsisi (İİAB): Hücresel inceleme
• Tru-Cut Biyopsi: Histopatolojik inceleme imkanı
• Vakum Asistanlı Biyopsi (VAB): Mikrokalsifikasyon değerlendirmesinde tercih edilir
• Cerrahi Biyopsi: Diğer yöntemlerle tanı konulamayan vakalarda

Meme Kanseri Evrelemesi

Meme kanseri 0-IV arası evrelere ayrılır. Evrelemede TNM sistemi kullanılır:

• T (Tumor): Tümörün boyutu
• N (Node): Lenf bezi tutulumu
• M (Metastasis): Uzak organ tutulumu

Evreler

• Evre 0: Karsinoma in situ (DCIS)
• Evre I: Tümör ≤2 cm, lenf bezi negatif
• Evre II: Tümör 2-5 cm veya lenf bezi pozitif
• Evre III: Lokal ileri hastalık, çoklu lenf bezi tutulumu
• Evre IV: Uzak organlara metastaz

Erken evrelerde 5 yıllık yaşam süresi %95'in üzerindedir.

Tedavi Yöntemleri

İyi Huylu Hastalıkların Tedavisi

• Takip: Şikayetsiz fibroadenom ve küçük kistlerde
• Aspirasyon: Büyük veya semptomatik kistlerde
• İlaç tedavisi: Ağrı ve enfeksiyon için
• Cerrahi: Şüpheli, büyüyen veya semptomatik kitlelerde

Meme Kanseri Tedavisi

Multidisipliner yaklaşım gerektirir.

Cerrahi Tedavi

Meme Koruyucu Cerrahi (Lumpektomi)

Sadece tümör ve çevresindeki sağlam doku çıkarılır. Erken evre kanserlerde tercih edilir. Radyoterapi ile birlikte uygulanır.

Mastektomi

Tüm memenin çıkarılmasıdır.

• Total (basit) mastektomi: Tüm meme dokusu
• Modifiye radikal mastektomi: Meme + koltuk altı lenf bezleri
• Cilt koruyucu mastektomi: Kozmetik iyileşmeyi destekler
• Meme başı koruyucu mastektomi: Uygun seçilmiş hastalarda

Sentinel Lenf Bezi Biyopsisi

Tümörden ilk lenf akımının ulaştığı bezin değerlendirilmesidir. Gereksiz lenf bezi diseksiyonunu önler ve lenfödem riskini azaltır.

Meme Rekonstrüksiyonu

Mastektomi sonrası meme yeniden yapılandırılır. İmplant veya hastanın kendi dokusu kullanılır. Aynı seansta veya gecikmeli yapılabilir.

Radyoterapi

Meme koruyucu cerrahi sonrası standart tedavidir. Lokal nüks riskini azaltır. 3-6 hafta sürer.

Kemoterapi

Sistemik tedavi yöntemidir. Tümör boyutuna, evresine ve biyolojik özelliklerine göre planlanır. Cerrahi öncesi (neoadjuvan) veya sonrası (adjuvan) uygulanabilir.

Hormonal Tedavi

Hormon reseptörü pozitif (ER+, PR+) meme kanserlerinde uygulanır. Tamoksifen ve aromataz inhibitörleri (anastrozol, letrozol, eksemestan) sık kullanılır. Genellikle 5-10 yıl süreyle kullanılır.

Hedefli Tedaviler

Kanser hücrelerinin özelliklerine yönelik ilaçlardır.

• HER2 hedefli: Trastuzumab, pertuzumab
• CDK4/6 inhibitörleri: Palbosiklib, ribosiklib
• PARP inhibitörleri: BRCA mutasyonu olan hastalarda

İmmünoterapi

Bağışıklık sistemini güçlendirerek kanser hücrelerini hedefler. Triple negatif meme kanserlerinde kullanılır.

Meme Sağlığı için Öneriler

Tarama Önerileri

• 20-39 yaş: Aylık kendi kendine muayene, 1-3 yılda bir klinik muayene
• 40-49 yaş: Yıllık klinik muayene, mamografi tartışılır
• 50-74 yaş: 1-2 yılda bir mamografi
• Yüksek riskli kadınlar: Daha erken ve sık tarama

Yaşam Tarzı Önerileri

• Sağlıklı kilo kontrolü
• Düzenli egzersiz (haftada en az 150 dakika)
• Akdeniz tipi beslenme
• Kırmızı et ve işlenmiş gıda tüketiminin azaltılması
• Alkol tüketiminin sınırlandırılması
• Sigaradan uzak durma
• Emzirme (mümkünse 6 ay ve üzeri)
• Stres yönetimi

Genetik Test

BRCA1, BRCA2 gibi gen mutasyonları için test endikasyonları:

• Genç yaşta meme kanseri öyküsü olan akrabalar
• Aynı ailede çoklu meme kanseri vakaları
• Erkek meme kanseri öyküsü
• Yumurtalık kanseri ile birlikte aile öyküsü
• Üçlü negatif meme kanseri (özellikle 60 yaş altı)